رفلاکس معده در نوزادان و کودکان چه علائمی دارد؟ رفلاکس معده کودکان یکی از مشکلات شایع گوارشی مختص این سن میباشد که احتمال دارد موجب نگرانی والدین و ناراحتی اطفال شود. این عارضه زمانی رخ میدهد که محتویات معده به دلیل ضعف یا عملکرد ناقص اسفنکتر تحتانی مری به سمت مری بازگردد. رفلاکس معده در کودکان ممکن است علائمی همچون استفراغ مکرر، بیقراری هنگام تغذیه و سوزش سر دل را به همراه داشته باشد. اگرچه رفلاکس در بسیاری از نوزادان به عنوان بخشی از تکامل طبیعی سیستم گوارش رخ میدهد و به مرور زمان برطرف میشود، اما در برخی موارد میتواند به شکل مزمن و نگران کننده ظاهر شود. تشخیص به موقع و مدیریت این وضعیت اهمیت زیادی دارد، زیرا میتواند از بروز مشکلات جدی تر جلوگیری کرده و کیفیت زندگی کودک را بهبود بخشد.
رفلاکس معده در کودکان چیست؟
رفلاکس یا برگشت غذا به مری که به آن رفلاکس گوارشی یا رفلاکس اسید نیز گفته میشود، معمولا در شرایطی ایجاد میشود که اسفنکتر یا دریچه مری به معده دچار مشکل است. این دریچه عضلانی که در انتهای مری قرار دارد، هنگام انتقال غذا به داخل معده، باز و سپس بسته میشود تا غذا از معده به مری برگشت کند. این بیماری یکی از انواع بیماری گوارشی در کودکان محسوب شده و باید برای درمان آن به موقع عمل کرد.
علائم رفلاکس معده در نوزادان و کودکان
رفلاکس معده در نوزادان و کودکان میتواند با مجموعه ای از علائم همراه باشد که این علائم بسته به شدت رفلاکس و سن کودک متفاوت میباشند. به طور کلی علائم شایع رفلاکس معده عبارتند از:
- سوزش سر دل: کودکان بزرگ تر ممکن است از احساس سوزش یا ناراحتی در قفسه سینه یا گلو شکایت کنند.
- درد شکم یا قفسه سینه: این درد به ویژه بعد از خوردن غذا ممکن است رخ دهد.
- سرفه مداوم یا گلو درد: بازگشت اسید به مری میتواند موجب تحریک گلو و ایجاد گلودرد یا سرفه مزمن شود.
- احساس گیر کردن غذا در گلو: برخی از کودکان ممکن است از گیر کردن غذا در گلو یا دشواری در بلع غذا شکایت کنند.
- تهوع یا استفراغ مکرر: کودکان ممکن است تهوع یا استفراغهای مکرر داشته باشند.
- کاهش اشتها: به دلیل ناراحتی یا درد ناشی از رفلاکس، کودک ممکن است از خوردن غذا امتناع کند.
- اختلالات خواب: مشابه نوزادان، کودکان نیز ممکن است به دلیل احساس ناراحتی ناشی از رفلاکس به خوبی نخوابند.
- بدبو بودن دهان: بازگشت اسید معده میتواند باعث ایجاد بوی بد دهان در کودکان شود.
- علائم تنفسی: در برخی موارد، رفلاکس معده میتواند منجر به علائم تنفسی مانند خس خس، آسم یا مشکلات مکرر سینوسی شود.
علل رفلاکس معده
رفلاکس معده به مری در نوزادان و کودکان میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد. در نوزادان، این مشکل عمدتاً به دلیل کامل نبودن دستگاه گوارش و عملکرد ناقص اسفنکتر تحتانی مری که وظیفه بسته نگه داشتن معده را بر عهده دارد، رخ میدهد. همچنین تغذیه زیاد، بلعیدن هوا هنگام شیر خوردن، و خوابیدن به پشت بعد از تغذیه از دیگر عوامل شایع هستند. حساسیت یا آلرژی به پروتئین شیر و گاز معده نیز میتوانند این وضعیت را تشدید کنند.
در کودکان بزرگ تر، علل رفلاکس ممکن است شامل ضعف در عملکرد اسفنکتر مری، چاقی، رژیم غذایی ناسالم (غذاهای پرچرب و اسیدی)، خوابیدن بلافاصله بعد از غذا خوردن، و مصرف برخی داروها باشد. به همین منظور باید تغذیه سالم در کودکان جدی گرفته شود. بیماریهای زمینه ای مانند آسم یا فتق هیاتال و همچنین استرس و اضطراب نیز میتوانند رفلاکس را ایجاد یا بدتر کنند. در هر دو گروه سنی، عوامل ژنتیکی، قرار گرفتن در معرض دود سیگار، و اختلالات عصبی-عضلانی میتوانند احتمال بروز این مشکل را افزایش دهند. برای رفع این مشکل، رعایت نکات تغذیه ای و محیطی و در صورت نیاز مشاوره با پزشک ضروری است.
رفلاکس در نوزادان چقدر شایع است؟
رفلاکس معده در نوزادان بسیار شایع است و بخشی طبیعی از رشد دستگاه گوارش محسوب میشود. تقریباً ۵۰ درصد از نوزادان زیر سه ماه درجاتی از رفلاکس را تجربه میکنند که معمولاً با استفراغ یا برگرداندن شیر همراه است. این میزان تا ۴ تا ۶ ماهگی به اوج خود میرسد، زیرا در این سنین، سیستم گوارشی نوزاد هنوز به طور کامل رشد نکرده و اسفنکتر تحتانی مری ممکن است به طور موقت ضعیف عمل کند.
در اکثر موارد، این وضعیت تا سن ۱۲ تا ۱۸ ماهگی بهبود مییابد و نیازی به درمان خاصی ندارد، زیرا با تکامل دستگاه گوارش و تغییر رژیم غذایی کودک (مثل شروع غذاهای جامد)، علائم رفلاکس به طور طبیعی کاهش مییابد. تنها در مواردی که علائم شدیدتر همراه با مشکلاتی مانند کاهش وزن، اختلال در تغذیه یا تحریک راههای تنفسی باشد، نیاز به بررسی و درمان پزشکی وجود دارد.
روش تشخیص رفلاکس معده در کودکان
تشخیص رفلاکس معده به مری (GERD) در کودکان معمولاً با ارزیابی علائم و تاریخچه پزشکی آغاز میشود. پزشک با بررسی علائمی مانند استفراغ مکرر، سوزش سر دل، سرفه یا مشکلات تغذیه، و همچنین پرسش درباره نحوه تغذیه و سابقه خانوادگی، اولین مرحله تشخیص را انجام میدهد. در موارد پیچیده تر یا علائم شدید، از روشهای تخصصی تر استفاده میشود. یکی از این روشها پروب pH مری است که با اندازه گیری میزان اسیدی بودن مری طی ۲۴ ساعت، وجود رفلاکس را بررسی میکند. همچنین آزمایش بلع باریم با استفاده از تصویربرداری میتواند عملکرد دستگاه گوارش و وجود هرگونه انسداد را نشان دهد.
در موارد خاص، آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی انجام میشود که به پزشک اجازه مشاهده مستقیم پوشش داخلی مری و معده را داده تا بافت نمونه برداری کند. آزمایشهای خون و مدفوع نیز ممکن است برای بررسی کم خونی یا وجود التهاب و عفونت تجویز شود. در اکثر موارد، تشخیص بر اساس علائم بالینی انجام میشود، اما در صورت نیاز به بررسیهای دقیق تر، از این روشها استفاده میشود.
رفلاکس معده در کودکان چگونه درمان میشود؟
درمان رفلاکس معده در کودکان بسته به شدت علائم و وضعیت سلامت کودک متفاوت است. در موارد خفیف، اصلاح سبک زندگی و تغییر در روش تغذیه معمولاً کافی است. این تغییرات شامل تغذیه کمتر اما مکرر، استفاده از شیشه شیر ضد گاز، نگه داشتن کودک در حالت ایستاده به مدت ۳۰ دقیقه پس از تغذیه و اجتناب از خواباندن او بلافاصله پس از غذا میشود. در مواردی که رفلاکس باعث ناراحتی شدید یا عوارضی مانند کاهش وزن و اختلال رشد شود، ممکن است پزشک داروهایی برای کاهش اسید معده تجویز کند.
در موارد نادر و شدید که به درمان دارویی پاسخ نمیدهند یا با عوارض جدی همراه هستند، ممکن است نیاز به جراحی باشد. مشاوره با پزشک برای تعیین روش درمان مناسب و پیگیری دقیق روند بهبود کودک اهمیت زیادی دارد. پیشنهاد میکنیم برای درمان رفلاکس به دکتر مریم نصر اصفهانی که فوق تخصص گوارش، تغذیه و آندوسکوپی کودکان بوده و در کلینیک قاصدک مشغول به فعالیت میباشند، مراجعه کنید.